Posłuchaj artykułu:

Suplement diety zawierający składniki roślinne lub ich preparaty albo propolis, mleczko pszczele lub spirulinę może mieć najwyżej 10,0 µg/kg benzo(a)pirenu i najwyżej 50,0 µg/kg sumy czterech WWA (benzo(a)pirenu, benz(a)antracenu, benzo(b)fluorantenu i chryzenu). Tak stanowi pkt 5.1.16 załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) 2023/915. Oba limity obowiązują jednocześnie. Odnoszą się do produktu w postaci wprowadzanej do obrotu (art. 2 ust. 3), a sumę liczy się metodą dolnej granicy: wartość poniżej granicy oznaczalności to zero. Z pkt 5.1.16 wyłączone są suplementy zawierające oleje roślinne. Dla oleju jako składnika suplementu obowiązuje pkt 5.1.11 (2,0 µg/kg benzo(a)pirenu i 10,0 µg/kg sumy). Suplement bez składników roślinnych, propolisu, mleczka pszczelego, spiruliny i olejów nie ma własnego wpisu WWA, więc oceniają go limity dla jego składników (art. 2 ust. 1 i art. 3). Próbki i metody analizy wyznacza rozporządzenie (WE) nr 333/2007, a nie rozporządzenia wykonawcze (UE) 2023/2782 i 2023/2783, które dotyczą mikotoksyn i toksyn roślinnych.

Podstawa: rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 z 25.04.2023 (Dz.U. UE L 119 z 5.5.2023, s. 103), art. 2–4, art. 10 i załącznik I pkt 5.1 (w tym 5.1.11, 5.1.12 i 5.1.16 z przypisem 13), tekst skonsolidowany 02023R0915-20260819; rozporządzenie (WE) nr 333/2007, załącznik cz. B pkt B.1.7 i B.2.2 (tabela 4b), cz. C pkt C.2.1–C.2.2.2 i tabela 7, cz. D, tekst skonsolidowany 02007R0333-20240430; rozporządzenia (UE) 2015/1933 (motywy 5–6) i nr 835/2011 (motywy 4–7); rozporządzenie (UE) 2017/625 art. 34, 35 i 137–139; rozporządzenie (WE) nr 178/2002 art. 14, 17–19; opinia EFSA, EFSA Journal 2008;6(8):724. Stan prawny na 3.11.2026.
Schemat decyzyjny: który limit WWA z rozporządzenia 2023/915 stosuje się do suplementu diety: pkt 5.1.16, pkt 5.1.11 albo ocena składników
Ryc. 1. Który limit WWA stosuje się do suplementu. Składniki roślinne, propolis, mleczko pszczele i spirulina uruchamiają pkt 5.1.16. Olej roślinny wyłącza ten punkt i przenosi limit na olej jako składnik (pkt 5.1.11).

1. Co mówi pkt 5.1.16 i skąd dwa limity

Sekcja 5.1 załącznika I do rozporządzenia 2023/915 („Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA)”) ma dwie kolumny z najwyższymi dopuszczalnymi poziomami w µg/kg: benzo(a)piren oraz „suma WWA: benzo(a)pirenu, benz(a)antracenu, benzo(b)fluorantenu i chryzenu”. Dwie kolumny wynikają z opinii EFSA z 2008 r. Komisja przyjęła z niej, że sam benzo(a)piren nie jest wystarczającym wskaźnikiem występowania rakotwórczych WWA w żywności, a układ czterech substancji (PAH4) jest najbardziej odpowiedni. Rozporządzenie nr 835/2011 wprowadziło więc sumę czterech związków, zachowując osobny limit na benzo(a)piren (motywy 4 i 7). Praktyczny skutek: partia może przekroczyć limit benzo(a)pirenu przy sumie poniżej 50 µg/kg, a także przekroczyć sumę przy benzo(a)pirenie poniżej 10 µg/kg.

Limity dla suplementów dodało rozporządzenie (UE) 2015/1933, stosowane od 1 kwietnia 2016 r. W motywach 5 i 6 Komisja wskazała, że wysokie poziomy WWA w suplementach z surowców roślinnych powiązano ze złymi praktykami suszenia, a w suplementach z propolisu, mleczka pszczelego i spiruliny w niektórych przypadkach także ze złymi praktykami. Takich poziomów można uniknąć przez dobre praktyki. Wpis dodano jako pkt 6.1.13 załącznika do rozporządzenia 1881/2006, a rozporządzenie 2023/915 przejęło go bez zmiany liczb. Pkt 5.1.16 nie był zmieniany od przyjęcia aktu. Spośród jedenastu aktów zmieniających (M1–M11 w wersji skonsolidowanej z 19.08.2026) sekcję 5.1 zmieniło tylko rozporządzenie 2024/1756, i to w pkt 5.1.13 oraz 5.1.15 (preparaty i żywność specjalnego przeznaczenia medycznego dla niemowląt). Art. 10 nie przewiduje okresu przejściowego dla WWA.

ParametrPkt 5.1.16: suplementy z preparatami roślinnymi (przypis 13) albo z propolisem, mleczkiem pszczelim, spirulinąCo to znaczy w praktyce
Benzo(a)piren10,0 µg/kgOsobny limit. Przekroczenie dyskwalifikuje partię niezależnie od sumy.
Suma WWA: benzo(a)piren + benz(a)antracen + benzo(b)fluoranten + chryzen50,0 µg/kgCztery oznaczenia dla każdej partii. Wynik samego benzo(a)pirenu nie wystarcza.
Liczenie sumyDolna granica stężeń: wartości czterech substancji poniżej granicy oznaczalności przyjmuje się jako zero (uwaga do nagłówka sekcji 5.1)Suma z raportu laboratoryjnego powinna być policzona tą metodą, nie jako górna granica ani jako połowa LOQ.
OdniesienieProdukt w postaci wprowadzanej do obrotu i jego jadalna część (art. 2 ust. 3), bo pkt 5.1.16 nie zawiera odmiennej uwagiLimit odnosi się do gotowego suplementu, nie do surowca ani do porcji dziennej.
Uwaga przy punkcieLimit nie ma zastosowania do suplementów zawierających oleje roślinne. Dla olejów roślinnych jako składnika suplementów patrz pkt 5.1.11.Patrz sekcja 2.

2. Który punkt stosuje się do którego suplementu

Pkt 5.1.16 wymienia dwie grupy: „suplementy diety zawierające składniki roślinne i ich preparaty (13)” oraz „suplementy diety zawierające propolis, mleczko pszczele, spirulinę lub ich preparaty”. Przypis 13 definiuje preparaty roślinne szeroko: uzyskane z roślin różnymi procesami (m.in. tłoczenie, ekstrakcja, frakcjonowanie, destylacja, zatężanie, suszenie, fermentacja). Obejmują one rozdrobnione lub sproszkowane rośliny i ich części, glony, grzyby, porosty, nalewki, ekstrakty, olejki eteryczne, wyciskane soki i przetworzone wyciągi. Glony są więc objęte pierwszą grupą także poza spiruliną. Przypis wyłącza z preparatów roślinnych oleje roślinne i tłuszcze przeznaczone do bezpośredniego spożycia lub jako składnik żywności (w nawiasie przypis wymienia masło i olej kokosowy).

Załącznik nie wskazuje minimalnego udziału składnika roślinnego. Wpis dotyczy suplementów „zawierających” te składniki. Jeżeli w recepturze jest ekstrakt roślinny, nawet jako mniejszość masy, produkt wchodzi do pkt 5.1.16 i cały gotowy suplement ocenia się limitem 10,0 / 50,0 µg/kg. Wyjątek z pkt 5.1.10 dla kardamonu i wędzonej papryki Capsicum spp. dotyczy suszonych przypraw i nie został powtórzony w pkt 5.1.16.

Co zawiera suplementPkt załącznika IBenzo(a)piren / suma WWA (µg/kg)Uwaga
Ekstrakty, proszki i inne preparaty roślinne (przypis 13), glony, grzyby5.1.1610,0 / 50,0Produkt w postaci wprowadzanej do obrotu.
Propolis, mleczko pszczele, spirulina lub ich preparaty5.1.1610,0 / 50,0Ten sam limit, osobna grupa w tekście wpisu.
Suplement zawierający oleje roślinne5.1.16 nie stosuje się; olej jako składnik: 5.1.112,0 / 10,0 (olej)Oleje i tłuszcze, z wyjątkiem masła kakaowego i oleju kokosowego. Limit dotyczy oleju użytego jako składnik.
Olej kokosowy jako składnik żywności5.1.122,0 / 20,0Wpis osobny od 5.1.11.
Suszone zioła lub przyprawy sprzedawane jako takie5.1.3, 5.1.1010,0 / 50,0To samo liczbowo, inna podstawa. Pkt 5.1.10 wyłącza kardamon i wędzoną paprykę Capsicum spp.
Suplement bez składników roślinnych, propolisu, mleczka pszczelego, spiruliny i olejów (np. sama witamina i substancje pomocnicze)Brak wpisu dla suplementówBrak własnego limituSkładnik wymieniony w załączniku nie może przekraczać swojego limitu (art. 2 ust. 1). Dla produktu złożonego art. 3 każe uwzględnić stężenie, przetwarzanie i udział składników.

Dla oleju roślinnego w suplemencie decyduje wyłączenie z pkt 5.1.16 i odesłanie do pkt 5.1.11. Pkt 5.1.11 wskazuje „oleje i tłuszcze wprowadzane do obrotu z przeznaczeniem dla konsumenta końcowego lub do stosowania jako składnik w żywności”, a uwaga dodaje, że limit „ma zastosowanie do olejów roślinnych wykorzystywanych jako składniki w suplementach diety”. Limit sprawdza się więc na oleju (np. na surowcu przed napełnieniem kapsułek miękkich), a nie na całej kapsułce z otoczką. Co z recepturą łączącą olej i ekstrakt roślinny, załącznik wprost nie rozstrzyga (sekcja 7).

3. Jak liczy się sumę i jak czytać wynik

Wynik wyraża się w tych samych jednostkach i z taką samą liczbą cyfr znaczących jak limit (rozporządzenie 333/2007, pkt D.1.1), czyli w µg/kg. Tabela 7 wymaga odzysku 50–120 %. Jeżeli metoda ma etap ekstrakcji, wynik koryguje się o odzysk i podaje jego wartość (pkt D.1.2). Wynik raportuje się jako x ± U, gdzie U to rozszerzona niepewność przy współczynniku rozszerzenia 2 (pkt D.1.3). Partię uznaje się za niezgodną, gdy wynik przekracza limit „ponad wszelką wątpliwość”, z uwzględnieniem rozszerzonej niepewności i korekty o odzysk (pkt D.2.2). W praktyce laboratoria i organy odejmują U od wyniku i porównują z limitem. Te reguły dotyczą próbki pobranej do celów egzekwowania. Przy analizie dla obrony lub arbitrażu stosuje się przepisy krajowe (pkt D.2.3).

Przykład (hipotetyczny, nie dotyczy konkretnego produktu)Wyniki w µg/kgOcena względem pkt 5.1.16
A. Suplement z ekstraktem ziołowymBaP 3,2; BaA 6,0; BbF 9,1; Chr 12,4. Suma 30,7.Oba limity dotrzymane (3,2 ≤ 10,0; 30,7 ≤ 50,0).
B. Suplement z proszkiem roślinnymBaP 14,0 ± 3,5; BaA 8,0; BbF 12,0; Chr 10,0. Suma 44,0.Suma poniżej 50,0, ale benzo(a)piren: 14,0 − 3,5 = 10,5 > 10,0. Przekroczenie ponad wszelką wątpliwość.
C. Dwie substancje poniżej LOQ 0,9BaP < 0,9; BaA 2,0; BbF < 0,9; Chr 3,5.Suma metodą dolnej granicy: 0 + 2,0 + 0 + 3,5 = 5,5. Zastąpienie wartości LOQ dałoby 7,3 i nie jest metodą z załącznika.

Kryteria skuteczności metody dla czterech WWA zawiera tabela 7 rozporządzenia 333/2007: granica wykrywalności (LOD) najwyżej 0,30 µg/kg i granica oznaczalności (LOQ) najwyżej 0,90 µg/kg dla każdej z czterech substancji, odzysk 50–120 %, powtarzalność i odtwarzalność HORRAT poniżej 2, swoistość z weryfikacją wyników dodatnich. Przy limicie 10,0 µg/kg oznacza to, że dobrze dobrana metoda ma duży zapas czułości. Raport, w którym LOQ dla pojedynczej substancji jest wyższy niż 0,90 µg/kg, nie spełnia tych kryteriów.

4. „W postaci wprowadzanej do obrotu”: co to znaczy dla kapsułki, proszku i ekstraktu

Art. 2 ust. 3 rozporządzenia 2023/915 stanowi, że limity z załącznika I stosuje się do żywności w postaci wprowadzanej do obrotu i do jej jadalnych części, chyba że załącznik określa inaczej. Pkt 5.1.16 nie ma odmiennej uwagi, więc ocenia się gotowy suplement. Art. 3 (przeliczenia na suszenie, rozcieńczenie, przetwarzanie i udział składników) stosuje się tylko tam, gdzie załącznik I nie określa szczegółowego limitu dla żywności suszonej, rozcieńczonej, przetworzonej lub złożonej. Dla suplementów z pkt 5.1.16 limit jest szczegółowy, więc nie przelicza się go na surowiec, na ekwiwalent świeżej rośliny ani na porcję dzienną. Ten sam mechanizm opisaliśmy przy metalach w suplementach.

Przypadek kapsułki. Otoczka kapsułki jest jadalną częścią produktu w postaci wprowadzanej do obrotu, więc należy do próbki, tak jak przy metalach. Opakowanie (blister, butelka) nie należy. Rozporządzenie 333/2007 wymaga, by do przygotowania próbki laboratoryjnej użyć całego materiału próbki otrzymanej przez laboratorium i by do homogenizacji użyć całej części, do której stosuje się limit (pkt C.2.1). Z tego wynika, że wynik dla samej mieszanki wypełnienia nie zastępuje badania gotowego produktu. Tekst pkt 5.1.16 o otoczce kapsułki nie mówi nic osobno.

Dla porównania, przy preparatach dla niemowląt (pkt 5.1.13 i 5.1.15) pierwotny tekst odnosił limit do produktu gotowego do spożycia po odtworzeniu, a rozporządzenie 2024/1756 zmieniło to na produkt w postaci wprowadzanej do obrotu, z podziałem na proszek i płyn. Dla suplementów żadna reguła rozcieńczenia ani odtworzenia nie istnieje: ocenia się to, co trafia na rynek, w stężeniu, w jakim trafia.

5. Próbka i analiza: rozporządzenie 333/2007, nie 2023/2782 ani 2023/2783

Rozporządzenie (WE) nr 333/2007 ustanawia metody pobierania próbek i analizy do celów kontroli poziomów pierwiastków śladowych i zanieczyszczeń procesowych w żywności. Jego art. 1 ust. 1 wymienia wprost WWA z sekcji 5 załącznika I do rozporządzenia 2023/915. Rozporządzenia wykonawcze (UE) 2023/2782 (mikotoksyny) i 2023/2783 (toksyny roślinne) nie zawierają odniesień do WWA. Łatwo o pomyłkę, bo dla alkaloidów pirolizydynowych w suplementach próbkę wyznacza część L rozporządzenia 2023/2782. Dla WWA tego schematu się nie stosuje.

ElementReguła dla suplementów (rozp. 333/2007)
Próbka zbiorczaCo najmniej 100 g lub 100 ml (pkt B.2.2).
Partia 1–50 opakowań1 opakowanie, cała zawartość.
Partia 51–250 opakowań2 opakowania, cała zawartość każdego.
Partia 251–1000 opakowań4 opakowania detaliczne, z każdego połowa zawartości.
Partia powyżej 1000 opakowań4 + 1 opakowanie na każde 1000 opakowań detalicznych, najwyżej 25. Do 10 opakowań: połowa zawartości każdego. Powyżej 10: równe ilości z każdego, tak by próbka odpowiadała zawartości 5 opakowań.
Wielkość partii nieznana (tylko handel elektroniczny)1 opakowanie, cała zawartość.
Pojemnik na próbkę do WWAUnikać tworzyw sztucznych; stosować obojętne szklane pojemniki bez WWA, chroniące przed światłem; gdy to niemożliwe, unikać bezpośredniego kontaktu z tworzywem, np. owijając próbkę stałą folią aluminiową (pkt B.1.7).
Przygotowanie w laboratoriumPojemniki płukane acetonem lub heksanem; sprzęt z aluminium, szkła lub polerowanej stali; unikać polipropylenu i PTFE (pkt C.2.2.2).

Jeżeli sposób z pkt B.2 jest niewykonalny z powodu niedopuszczalnych skutków handlowych (np. forma opakowania, uszkodzenie partii), dopuszcza się metodę alternatywną, o ile próbka jest wystarczająco reprezentatywna, a sposób pobrania w pełni udokumentowany w protokole. Próbki do celów egzekwowania, obrony i arbitrażu pobiera się ze zhomogenizowanej próbki zbiorczej, chyba że koliduje to z przepisami krajowymi o prawach przedsiębiorcy (pkt B.1.6).

Art. 35 rozporządzenia 2017/625 daje przedsiębiorcy, którego towar poddano pobraniu próbki i analizie w ramach kontroli urzędowej, prawo do drugiej opinii eksperta na jego koszt. Organ ma, na wniosek przedsiębiorcy, jeśli to właściwe i technicznie wykonalne, pobrać ilość wystarczającą do drugiej opinii albo poinformować, że to niemożliwe. Przy partiach do 250 opakowań tabela 4b każe pobrać całą zawartość opakowania, więc ilość na drugą opinię może być ograniczona. Art. 35 ust. 2 przewiduje wtedy obowiązek poinformowania przedsiębiorcy.

6. Surowiec a produkt gotowy: kontrakt z dostawcą i arytmetyka receptury

Granica prawna biegnie przez gotowy suplement, ale przyczyna problemu leży zwykle w surowcu. W motywie 5 rozporządzenia 2015/1933 Komisja wiąże wysokie poziomy WWA ze złym suszeniem surowców roślinnych. Kontrola zaczyna się więc na etapie kwalifikacji dostawcy: sposób suszenia (suszenie bezpośrednio spalinami lub dymem a suszenie pośrednie), warunki przechowywania i, dla propolisu, ekstraktów i spiruliny, parametry wytwarzania. Świadectwo jakości (COA) surowca ma obejmować cztery związki oznaczone osobno, sumę policzoną metodą dolnej granicy, LOQ każdej substancji (do 0,90 µg/kg), odzysk i niepewność.

Ścieżka od COA surowca i receptury przez badanie gotowego suplementu do zwolnienia lub wstrzymania partii przy limitach WWA z pkt 5.1.16
Ryc. 2. Od świadectwa jakości surowca do zwolnienia partii. Pod przekroczeniem limitu przykład B z sekcji 3 (hipotetyczny).

Na limit surowca można przeliczyć udział w recepturze, ale tylko jako wewnętrzną specyfikację. Stężenie w produkcie to suma iloczynów udziału składnika i jego stężenia, osobno dla każdej z czterech substancji. Przykład hipotetyczny: ekstrakt stanowi 40 % masy produktu w postaci sprzedawanej (z otoczką), pozostałe składniki nie wnoszą WWA. Limit sumy 50,0 µg/kg w produkcie daje wtedy najwyżej 125 µg/kg sumy w ekstrakcie (50,0 podzielone przez 0,40), a limit benzo(a)pirenu 10,0 µg/kg najwyżej 25 µg/kg w ekstrakcie. Wynik ma charakter arytmetycznego warunku brzegowego dla umowy z dostawcą. Prawnie sprawdza się produkt, nie ekstrakt.

  • Mieszanie partii. Żywność zgodna z limitami nie może być mieszana z żywnością, która je przekracza (art. 2 ust. 2). Rozcieńczanie niezgodnego surowca zgodnym do uzyskania wyniku poniżej limitu jest więc niedozwolone. Żywność z załącznika I, która przekracza limit, nie może też być użyta jako składnik (art. 2 ust. 1).
  • Detoksykacja. Art. 4 zakazuje celowej detoksykacji chemicznej żywności zawierającej zanieczyszczenia wymienione w załączniku I.
  • Wędzone surowce. Wyłączenie dla kardamonu i wędzonej papryki wynika z pkt 5.1.10 dla suszonych przypraw. Pkt 5.1.16 takiego wyjątku nie ma, a motyw 7 rozporządzenia 2015/1933 uzasadnia wyłączenie niskim spożyciem przypraw, nie suplementów.
  • COA tylko na benzo(a)piren. Starsze specyfikacje często ograniczają się do jednej substancji. Obecny układ wymaga czterech i dwóch limitów.

7. Czego załącznik nie rozstrzyga

  • Receptura z olejem i ekstraktem. Wyłączenie z pkt 5.1.16 dotyczy suplementów „zawierających oleje roślinne”. Tekst nie podaje progu udziału oleju ani nie mówi, jak ocenić składnik roślinny w kapsułce miękkiej, w której ekstrakt rozpuszczono w oleju. Dosłownie pkt 5.1.16 nie ma wtedy zastosowania, a limit 2,0 / 10,0 µg/kg dotyczy oleju. Załącznik nie podaje odrębnego limitu dla ekstraktu w takiej kapsułce.
  • Oleje inne niż roślinne. Nagłówek pkt 5.1.11 obejmuje „oleje i tłuszcze” bez ograniczenia do roślinnych, a uwaga o suplementach wymienia oleje roślinne. Oleje rybie i z alg w suplementach nie są w tekście omówione osobno.
  • Proszki do napojów. Pkt 5.1.2 dotyczy „żywności w proszku pochodzenia roślinnego do przyrządzania napojów”, ma te same limity 10,0 / 50,0 µg/kg i odnosi się do proszków drobno zmielonych i mieszanych z płynem. Przy roślinnym suplemencie w proszku oba punkty mogą się pokrywać. Różnica liczbowa nie powstaje, ale warto pisać w dokumentacji, który punkt przyjęto.
  • Niepewność sumy. Część D rozporządzenia 333/2007 nie zawiera odrębnej reguły wyznaczania niepewności dla sumy czterech związków. Metoda liczenia U dla sumy zależy od laboratorium i powinna być opisana w raporcie.
  • Częstotliwość badań. Ani rozporządzenie 2023/915, ani 333/2007 nie określa, ile partii przedsiębiorca ma badać. To element oceny ryzyka w systemie HACCP.
  • Zgodność a bezpieczeństwo. Limit nie przesądza o bezpieczeństwie w każdym przypadku. Zgodność z przepisami szczegółowymi nie zabrania organom środków ograniczających obrót, gdy są powody podejrzewać, że żywność mimo zgodności jest niebezpieczna (art. 14 ust. 8 rozporządzenia 178/2002). Motyw 2 rozporządzenia 2023/915 mówi, że limity ustala się na poziomie ściśle ograniczonym, możliwym do osiągnięcia przy dobrych praktykach, a w razie możliwego ryzyka dla zdrowia na poziomie tak niskim, jak jest to racjonalnie możliwe (ALARA).

8. Skutki przekroczenia: kontrola urzędowa i obowiązki przedsiębiorcy

Żywność z załącznika I, w której poziom zanieczyszczenia przekracza limit, nie może być wprowadzona do obrotu ani użyta jako surowiec lub składnik (art. 2 ust. 1 rozporządzenia 2023/915). Przedsiębiorca odpowiada za zgodność produktu z prawem żywnościowym i za weryfikację, że wymagania są spełnione (art. 17 ust. 1 rozporządzenia 178/2002). Powiadomienie GIS o pierwszym wprowadzeniu suplementu do obrotu nie weryfikuje zawartości zanieczyszczeń. Procedurę opisujemy w artykule o powiadomieniu GIS.

Gdy organ stwierdzi niezgodność, na podstawie art. 138 rozporządzenia 2017/625 podejmuje działania niezbędne do ustalenia pochodzenia i zakresu niezgodności oraz odpowiednie środki, by przedsiębiorca ją usunął i zapobiegł powtórzeniu. Katalog środków jest otwarty i obejmuje m.in. ograniczenie lub zakaz wprowadzania do obrotu, nakazanie wycofania, odwołania, usunięcia i zniszczenia towaru, zwiększenie częstotliwości kontroli własnych oraz poddanie działalności zwiększonym kontrolom urzędowym. Organ bierze pod uwagę charakter niezgodności i dotychczasową historię zgodności przedsiębiorcy. Kary ustalają państwa członkowskie i mają być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (art. 139 ust. 1). W tym artykule nie omawiamy krajowych przepisów karnych.

Gdy przedsiębiorca uzna lub ma powody sądzić, że żywność, którą wyprodukował, przywiózł lub dystrybuował, nie spełnia wymogów bezpieczeństwa żywności, a opuściła już jego bezpośrednią kontrolę, musi niezwłocznie wszcząć procedurę wycofania i poinformować właściwe organy (art. 19 ust. 1 rozporządzenia 178/2002). Gdy produkt mógł dotrzeć do konsumenta, informuje się go o przyczynie wycofania i w razie potrzeby odwołuje produkt. Limity z załącznika I ustalono po to, by chronić zdrowie publiczne (motyw 2 rozporządzenia 2023/915). W naszej ocenie przedsiębiorca, który dowiaduje się o przekroczeniu limitu w partii będącej już w obrocie, powinien traktować art. 19 jako uruchomiony. Do tego potrzebna jest sprawna identyfikowalność: dostawcy surowca i odbiorcy produktu (art. 18).

9. Typowe błędy operatorów

  • Powołanie rozporządzeń 2023/2782 lub 2023/2783 jako podstawy schematu próbkowania dla WWA zamiast rozporządzenia 333/2007.
  • Uznanie COA ekstraktu za dowód zgodności gotowej kapsułki. Prawo ocenia produkt w postaci wprowadzanej do obrotu.
  • Ograniczenie badania do benzo(a)pirenu. Limit sumy wymaga czterech oznaczeń.
  • Przyjmowanie sumy w wersji górnej granicy lub z wartościami LOQ, co zawyża wynik i utrudnia porównanie z raportem organu.
  • Nadanie kapsułce z olejem limitu 10,0 / 50,0 µg/kg albo, odwrotnie, ocena oleju limitem suplementu zamiast 2,0 / 10,0 µg/kg.
  • Pobranie próbki do pojemnika z tworzywa lub bez ochrony przed światłem, co zniekształca wynik (pkt B.1.7).
  • Rozcieńczanie niezgodnej partii surowca partią czystą (art. 2 ust. 2).

10. Checklista: WWA w suplemencie diety

  1. Klasyfikacja: ustal, czy receptura zawiera preparaty roślinne z przypisu 13, propolis, mleczko pszczele, spirulinę lub olej roślinny. Zapisz, który punkt załącznika I stosujesz (5.1.16, 5.1.11, 5.1.12 albo ocena składników z art. 2 i 3) i dlaczego.
  2. Specyfikacja dostawcy: zażądaj COA z czterema WWA osobno, sumą metodą dolnej granicy, LOQ każdej substancji do 0,90 µg/kg, odzyskiem, niepewnością i metodą. Dopytaj o sposób suszenia i o wędzenie.
  3. Arytmetyka receptury: policz najwyższe dopuszczalne stężenie w każdym składniku, tak by stężenie w produkcie nie przekraczało 10,0 µg/kg benzo(a)pirenu i 50,0 µg/kg sumy. Ustal wewnętrzny limit z marginesem na niepewność.
  4. Badanie produktu gotowego: badaj gotowy suplement w postaci wprowadzanej do obrotu, łącznie z otoczką. Dla oleju jako składnika badaj olej według pkt 5.1.11. Zamów raport x ± U z odzyskiem.
  5. Pobieranie próbki: użyj szklanego pojemnika, chroń przed światłem, nie dopuszczaj kontaktu z tworzywem. Zapisz numer partii i miejsce pobrania. Plan próbkowania odwzoruj na tabeli 4b rozporządzenia 333/2007.
  6. Zwolnienie partii: wstrzymaj partię, gdy benzo(a)piren przekracza 10,0 µg/kg albo suma 50,0 µg/kg z uwzględnieniem U i odzysku. Nie rozcieńczaj niezgodnych partii.
  7. Niezgodność: produktu powyżej limitu nie wprowadzaj do obrotu. Jeżeli partia opuściła już Twoją kontrolę, uruchom procedurę z art. 19 rozporządzenia 178/2002 i powiadom organ.
  8. Dokumentacja: przechowuj COA, raporty z badań, uzasadnienie klasyfikacji do punktu załącznika, wyliczenia z receptury i zapisy identyfikowalności na wypadek kontroli urzędowej i drugiej opinii eksperta.

Częste pytania

Jakie limity WWA obowiązują w suplemencie diety z ekstraktem roślinnym?

Najwyżej 10,0 µg/kg benzo(a)pirenu i najwyżej 50,0 µg/kg sumy czterech WWA (benzo(a)pirenu, benz(a)antracenu, benzo(b)fluorantenu i chryzenu), zgodnie z pkt 5.1.16 załącznika I do rozporządzenia (UE) 2023/915. Limity odnoszą się do produktu w postaci wprowadzanej do obrotu, a sumę liczy się metodą dolnej granicy.

Czy limit z pkt 5.1.16 obejmuje suplement w kapsułkach z olejem roślinnym?

Nie. Pkt 5.1.16 nie ma zastosowania do suplementów zawierających oleje roślinne. Dla oleju użytego jako składnik suplementu obowiązuje pkt 5.1.11: 2,0 µg/kg benzo(a)pirenu i 10,0 µg/kg sumy WWA.

Czy do badania WWA w suplemencie stosuje się rozporządzenia 2023/2782 i 2023/2783?

Nie. Rozporządzenia wykonawcze 2023/2782 i 2023/2783 dotyczą mikotoksyn i toksyn roślinnych. Pobieranie próbek i analizę WWA reguluje rozporządzenie (WE) nr 333/2007. Dla suplementów przewiduje ono próbkę zbiorczą co najmniej 100 g oraz liczbę opakowań z tabeli 4b.

Czy wystarczy oznaczyć sam benzo(a)piren?

Nie. Obowiązują dwa równoległe limity: benzo(a)piren i suma czterech WWA. Partia może spełniać jeden, a przekraczać drugi.

Czy powiadomienie GIS potwierdza zgodność suplementu z limitami WWA?

Nie. Powiadomienie o pierwszym wprowadzeniu do obrotu nie weryfikuje zawartości zanieczyszczeń. Za zgodność odpowiada przedsiębiorca (art. 17 ust. 1 rozporządzenia 178/2002), a weryfikuje ją kontrola urzędowa.

Słownik

WWA (PAH)
Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, zanieczyszczenia procesowe powstające m.in. przy niepełnym spalaniu i suszeniu bezpośrednio spalinami lub dymem.
Suma WWA (PAH4)
Suma benzo(a)pirenu, benz(a)antracenu, benzo(b)fluorantenu i chryzenu z sekcji 5.1 załącznika I do rozporządzenia 2023/915.
Dolna granica stężeń (lower bound)
Sposób liczenia sumy, w którym wartości czterech substancji poniżej granicy oznaczalności przyjmuje się jako zero.
Granica oznaczalności (LOQ)
Najniższa zawartość analitu, którą można oznaczyć z wystarczającą pewnością statystyczną. Dla każdej z czterech substancji najwyżej 0,90 µg/kg (tabela 7 rozp. 333/2007).
Preparat roślinny (przypis 13)
Preparat uzyskany z roślin, glonów, grzybów lub porostów procesami takimi jak ekstrakcja, zatężanie czy suszenie. Obejmuje ekstrakty, nalewki, sproszkowane rośliny i olejki eteryczne.
Próbka zbiorcza
Połączona całość próbek pierwotnych pobranych z partii. Dla suplementów co najmniej 100 g lub 100 ml.

Wniosek

Dla suplementu ze składnikami roślinnymi, propolisem, mleczkiem pszczelim lub spiruliną decydują dwa limity z pkt 5.1.16: 10,0 µg/kg benzo(a)pirenu i 50,0 µg/kg sumy czterech WWA, liczone na gotowym produkcie metodą dolnej granicy. Olej roślinny wyłącza ten punkt i przenosi ocenę na olej jako składnik (2,0 / 10,0 µg/kg). Próbkę pobiera się i bada według rozporządzenia 333/2007 (tabela 4b, pojemniki bez tworzyw, LOQ do 0,90 µg/kg, x ± U z korektą o odzysk), a nie według rozporządzeń 2023/2782 i 2023/2783. Najczęstsze błędy to COA surowca zamiast badania produktu, oznaczanie samego benzo(a)pirenu i mieszanie partii. Pokrewne tematy: ołów, kadm i rtęć w suplementach, alkaloidy pirolizydynowe w suplementach ziołowych oraz próbkowanie pozostałości pestycydów w suplementach.

Materiał edukacyjny B2B, nie porada prawna ani zalecenie dietetyczne. Analiza opiera się na rozporządzeniach (UE) 2023/915, (WE) nr 333/2007, (UE) 2015/1933, (UE) nr 835/2011, (UE) 2017/625 i (WE) nr 178/2002 oraz na opinii EFSA z 2008 r. (stan na 3.11.2026). Przykłady liczbowe są hipotetyczne i nie dotyczą konkretnych produktów.

Źródła pierwotne

  1. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 z 25.04.2023 w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w żywności (Dz.U. UE L 119 z 5.5.2023, s. 103): art. 2–4, 10, załącznik I pkt 5.1, 5.1.11, 5.1.12, 5.1.16 i przypis 13; tekst skonsolidowany z 19.08.2026.
  2. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 333/2007 ustanawiające metody pobierania próbek i analizy do celów kontroli poziomów pierwiastków śladowych i zanieczyszczeń procesowych w środkach spożywczych: art. 1, załącznik cz. B–D; tekst skonsolidowany z 30.04.2024.
  3. Rozporządzenie Komisji (UE) 2015/1933 z 27.10.2015 zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych we włóknach kakao, chipsach bananowych, suplementach diety, suszonych ziołach i suszonych przyprawach (Dz.U. UE L 282 z 28.10.2015, s. 11).
  4. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 835/2011 z 19.08.2011 zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 odnośnie do najwyższych dopuszczalnych poziomów wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w środkach spożywczych (Dz.U. UE L 215 z 20.8.2011, s. 4).
  5. EFSA, Polycyclic Aromatic Hydrocarbons in Food: Scientific Opinion of the Panel on Contaminants in the Food Chain, EFSA Journal 2008;6(8):724.
  6. Rozporządzenie (UE) 2017/625 w sprawie kontroli urzędowych: art. 34, 35, 137, 138 i 139.
  7. Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 (wersja skonsolidowana): art. 14, 17, 18 i 19.
  8. Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2023/2782 (mikotoksyny) i 2023/2783 (toksyny roślinne): zakres tytułów aktów, bez odniesień do WWA.