„Źródło witaminy” na suplemencie
Na jaką porcję liczyć 15% RWS i co to oznacza dla oświadczeń zdrowotnych

Napis „źródło witaminy D” na suplemencie diety jest dozwolony tylko wtedy, gdy produkt zawiera co najmniej znaczącą ilość tej witaminy, czyli co do zasady 15% referencyjnej wartości spożycia (RWS). Dla witaminy D to 0,75 µg. Ten sam próg decyduje o oświadczeniach zdrowotnych: rozporządzenie (UE) nr 432/2012 pozwala używać oświadczeń o witaminach i składnikach mineralnych tylko dla żywności, która jest „przynajmniej źródłem” danego składnika. Przepisy nie mówią natomiast wprost, do jakiej ilości suplementu odnieść te 15%. Załącznik XIII do rozporządzenia 1169/2011 wymienia 100 g, 100 ml albo opakowanie z jedną porcją, a o porcji dziennej milczy. Z art. 5 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1924/2006 i z art. 8 dyrektywy 2002/46/WE wynika jednak spójna odpowiedź: dla suplementu liczy się zalecana porcja dzienna. W Polsce ten sam próg obowiązuje dodatkowo jako minimalna zawartość witamin i składników mineralnych w każdym suplemencie (§ 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety).

1. Co dokładnie stanowi załącznik do rozporządzenia 1924/2006

Oświadczenia żywieniowe są dozwolone tylko wtedy, gdy są wymienione w załączniku do rozporządzenia 1924/2006 i spełniają określone w nim warunki (art. 8 ust. 1). Dla witamin i składników mineralnych załącznik przewiduje trzy pozycje:

• „ŹRÓDŁO [NAZWA WITAMINY/WITAMIN] LUB [NAZWA SKŁADNIKA MINERALNEGO/SKŁADNIKÓW MINERALNYCH]”. Oświadczenie to i każde inne o takim samym sensie dla konsumenta jest dozwolone tylko wtedy, „gdy produkt zawiera co najmniej znaczącą ilość, zdefiniowaną w załączniku do dyrektywy 90/496/EWG lub ilość przewidzianą w odstępstwach przyznanych zgodnie z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 1925/2006”.
• „WYSOKA ZAWARTOŚĆ [NAZWA WITAMINY/WITAMIN] I/LUB [NAZWA SKŁADNIKA MINERALNEGO/SKŁADNIKÓW MINERALNYCH]”. Wymaga „co najmniej podwójnej wartości” w stosunku do „źródła”. Przy progu 15% oznacza to 30% RWS liczone na tej samej podstawie.
• „ZAWIERA [NAZWA SKŁADNIKA ODŻYWCZEGO LUB INNEJ SUBSTANCJI]”. Dla witamin stosuje się warunki oświadczenia „źródło”. Polska wersja wymienia tu tylko witaminy, ale wersje angielska i niemiecka obejmują witaminy i składniki mineralne („For vitamins and minerals”, „Für Vitamine und Mineralstoffe”). Ten sam próg dotyczy więc „zawiera cynk”.

Motyw 20 dodaje, że sformułowania o dodatku witamin, takie jak „z…”, „z dodatkiem…” czy „wzbogacone…”, podlegają warunkom dla „źródła”. Granicę wyznacza definicja oświadczenia z art. 2 ust. 2 pkt 1: oświadczeniem jest tylko komunikat, który nie jest obowiązkowy. Obowiązkowe elementy etykiety suplementu nie są więc oświadczeniami. Chodzi o nazwę kategorii składników (art. 6 ust. 3 lit. a dyrektywy 2002/46/WE), liczbową deklarację zawartości i procent RWS (art. 8). Hasło „z witaminą D” na froncie opakowania, ikona „bogaty w cynk” czy „high dose” wykraczają już poza obowiązkowe informacje. Takie hasło trzeba ocenić jako oświadczenie o takim samym sensie dla konsumenta jak „źródło” albo „wysoka zawartość”.

Stałe terminy w trzech wersjach językowych

2. Trzy podstawy z załącznika XIII i żadna wprost dla suplementu

Odesłanie do załącznika do dyrektywy 90/496/EWG czyta się dziś jako odesłanie do rozporządzenia 1169/2011, bo art. 53 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że odesłania do uchylonych aktów traktuje się jako odesłania do niego. Pkt 2 części A załącznika XIII brzmi:

„Co do zasady do celów określania, czy dana substancja stanowi ilość znaczącą, należy uwzględniać następujące wartości: — 15% referencyjnych wartości spożycia określonych w pkt 1, zawarte w 100 g lub 100 ml, w przypadku produktów innych niż napoje, — 7,5% referencyjnych wartości spożycia określonych w pkt 1, zawarte w 100 ml, w przypadku napojów, lub — 15% referencyjnych wartości spożycia określonych w pkt 1, w przeliczeniu na porcję, jeżeli dane opakowanie zawiera wyłącznie jedną porcję.”

Z tego tekstu wynikają cztery wnioski dla suplementów:

1. Brak podstawy „porcja dzienna”. Załącznik XIII zna 100 g, 100 ml i opakowanie zawierające tylko jedną porcję. Butelka z 60 kapsułkami nie jest opakowaniem z jedną porcją. Saszetka lub fiolka na jeden dzień już nim jest i dla niej trzecie tiret ma zastosowanie wprost.
2. „Co do zasady”. Prawodawca nie sformułował progu jako sztywnej definicji. Wartości mają być „uwzględniane”. To zostawia miejsce na wykładnię, która dopasuje podstawę do formy produktu.
3. Art. 29 ust. 1 lit. a rozporządzenia 1169/2011 wyłącza suplementy z sekcji 3 rozdziału IV, czyli z obowiązkowej informacji o wartości odżywczej liczonej na 100 g/100 ml. Wyłączenie dotyczy tej sekcji. Nie usuwa progu znaczącej ilości, do którego odsyła załącznik do rozporządzenia 1924/2006. Ten próg obowiązuje suplementy, ale bez wskazanej wprost podstawy.
4. Droga przez odstępstwa z rozporządzenia 1925/2006 jest dla suplementów zamknięta. Art. 6 ust. 6 tego rozporządzenia pozwala Komisji ustalać minimalne ilości, także niższe od znaczących, dla żywności wzbogacanej. Jednak według art. 1 ust. 2 przepisy rozporządzenia 1925/2006 dotyczące witamin i składników mineralnych nie mają zastosowania do suplementów objętych dyrektywą 2002/46/WE. Suplementowi zostaje więc tylko „znacząca ilość” z załącznika XIII.

3. Dlaczego zalecana porcja dzienna, a nie 100 g

Pięć przepisów prowadzi do porcji dziennej, choć żaden nie mówi tego wprost:

• Art. 5 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1924/2006. Oświadczenie jest dozwolone tylko wtedy, gdy „ilość produktu, jakiej spożycia można racjonalnie oczekiwać, zapewnia znaczącą ilość składnika odżywczego […] określoną w przepisach wspólnotowych”. Przy suplemencie, czyli produkcie w formie dawek, tą ilością jest zalecana porcja dzienna. Nikt nie spożywa 100 g tabletek.
• Art. 5 ust. 3. Oświadczenia odnoszą się do żywności gotowej do spożycia zgodnie z instrukcjami producenta. W suplemencie instrukcją jest zalecana porcja dzienna (art. 6 ust. 3 lit. b dyrektywy 2002/46/WE).
• Art. 7 zdanie ostatnie. „W przypadku suplementów żywnościowych informacje są podawane zgodnie z art. 8 dyrektywy 2002/46/WE.” Art. 8 ust. 2 dyrektywy wymaga podania ilości na porcję zalecaną do dziennego spożycia, a art. 8 ust. 3 wymaga podania procentu wartości odniesienia. Etykieta, na której konsument sprawdza zasadność oświadczenia, operuje więc wyłącznie porcją dzienną.
• Art. 5 ust. 3 dyrektywy 2002/46/WE i motyw 15. Prawodawca zapowiedział minimalne ilości witamin i składników mineralnych „przypadające na dzienną porcję zalecaną przez producenta”, aby zagwarantować w suplementach ich „znaczną ilość”. Komisja tych minimów nie przyjęła. Na stronie poświęconej suplementom podaje, że mimo konsultacji nie przedstawiono dotąd propozycji. Kierunek pozostaje jednak jasny: o znaczącej ilości w suplemencie myśli się w kategoriach porcji dziennej.
• Arytmetyka. Dla każdej porcji dziennej mniejszej niż 100 g procent RWS liczony na 100 g jest zawsze wyższy niż procent liczony na porcję. Przy tabletce 500 mg to współczynnik 200. Podstawa „100 g” uczyniłaby więc „źródłem” niemal każdą śladową ilość. To byłoby sprzeczne z celem z motywu 14 i z art. 5 ust. 1 lit. d.

4. Przykłady obliczeniowe (produkty hipotetyczne)

Poniższe receptury są hipotetycznymi przykładami, a nie opisem produktów rynkowych. RWS według załącznika XIII część A pkt 1: witamina D 5 µg, witamina C 80 mg, cynk 10 mg, magnez 375 mg, selen 55 µg, witamina B12 2,5 µg.

Saszetka C pokazuje, że problem nie dotyczy tylko tabletek. Produkt o masie porcji 20 g przechodzi próg „na 100 g”, a nawet próg „wysokiej zawartości”, chociaż porcja dzienna dostarcza tylko 12,5% RWS. Produkt E jest przykładem typowego błędu w recepturze. Brakuje 0,25 µg selenu w porcji dziennej, a oświadczenia o selenie nie można użyć. W Polsce taki produkt nie spełnia też minimum składu (pkt 6).

5. Ten sam próg otwiera oświadczenia zdrowotne z rozporządzenia 432/2012

Warunki stosowania prawie wszystkich oświadczeń o witaminach i składnikach mineralnych w załączniku do rozporządzenia 432/2012 mają to samo brzmienie: „Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności będącej przynajmniej źródłem witaminy D zgodnie z oświadczeniem »ŹRÓDŁO [NAZWA WITAMINY/WITAMIN] LUB [NAZWA SKŁADNIKA MINERALNEGO/SKŁADNIKÓW MINERALNYCH]«, wymienionym w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006.” Pozycje z odmiennymi warunkami są nieliczne; omawia je trzeci punkt poniżej. Konsekwencje:

• Suplement poniżej 15% RWS w porcji dziennej nie może nosić oświadczenia zdrowotnego o tej witaminie lub tym składniku mineralnym. Dotyczy to także oświadczeń „ogólnych” z art. 10 ust. 3, które wymagają towarzyszącego oświadczenia szczegółowego z wykazu. Bez progu nie ma też takiego towarzyszącego oświadczenia. W przykładzie A z tabeli nie wolno napisać „Witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości”, nawet małą czcionką na tylnej ściance.
• Wystarczy być „źródłem”. Oświadczenie zdrowotne nie wymaga „wysokiej zawartości”. Produkt B (20% RWS cynku) może więc używać dopuszczonych oświadczeń o cynku, ale nie może nazwać się „bogatym w cynk”.
• Niektóre pozycje mają własne warunki. Oświadczenie o witaminie C dla funkcji układu odpornościowego w trakcie i po intensywnym wysiłku fizycznym dotyczy tylko żywności „zapewniającej spożycie 200 mg witaminy C dziennie” i informacji, że chodzi o ilość ponad zalecaną dzienną dawkę. Oświadczenie o chlorku nie może dotyczyć chlorku z chlorku sodu, a oświadczenia o chromie dotyczą chromu trójwartościowego. Dla choliny, której nie ma w załączniku XIII, Komisja sama określiła próg: 82,5 mg na 100 g, 100 ml albo na jedną porcję. Warunek z konkretnej pozycji ma pierwszeństwo przed ogólnym schematem.
• Status składnika niczego nie odblokowuje. Dopuszczona forma chemiczna z załącznika II do dyrektywy 2002/46/WE, wpis nowej żywności czy „naturalne” pochodzenie nie zastępują progu ilościowego ani wymogu dopuszczenia oświadczenia. Do tego dochodzą wymogi art. 10 ust. 2 rozporządzenia 1924/2006, w tym informacja o ilości żywności i sposobie jej spożycia potrzebnych do uzyskania deklarowanego efektu.

Szerszy obraz oświadczeń zdrowotnych na suplementach, w tym relację do powiadomienia GIS, opisuje przewodnik po oświadczeniach zdrowotnych na suplementach. Dla witaminy D zob. też analizę dopuszczonych oświadczeń i danych naukowych.

6. Polska: 15% RWS w porcji dziennej jako minimum składu

Polski prawodawca wypełnił lukę po niewydanych minimach unijnych. § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 9 października 2007 r. w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety stanowi: „Minimalna ilość witamin i składników mineralnych obecnych w suplementach diety w zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia wynosi nie mniej niż 15% referencyjnych wartości spożycia określonych w pkt 1 części A załącznika XIII do rozporządzenia […] nr 1169/2011”. § 5 ust. 4 i 5 wymaga podawania zawartości na zalecaną dzienną porcję i w procentach RWS. Nowelizacje z 2025 r. (Dz.U. poz. 1182) i 2026 r. (Dz.U. poz. 1115) zmieniły załącznik nr 2 o formach chemicznych, a § 4 pozostawiły bez zmian.

Skutki dla rynku polskiego:

• W Polsce pytanie o podstawę odniesienia praktycznie traci znaczenie. Każda witamina i każdy składnik mineralny z RWS, obecne w suplemencie, muszą osiągać 15% RWS w porcji dziennej. W przeciwnym razie produkt nie spełnia wymogu składu, niezależnie od tego, czy nosi jakiekolwiek oświadczenie.
• Spełnienie minimum składu nie jest równoznaczne z prawem do oświadczenia. Daje jedynie spełnienie progu ilościowego. Oświadczenie zdrowotne nadal musi pochodzić z wykazu i brzmieć zgodnie z dopuszczonym tekstem.
• Powiadomienie GIS o pierwszym wprowadzeniu do obrotu nie potwierdza ani składu, ani oświadczeń. Procedurę opisuje przewodnik po powiadomieniu GIS. Górną granicę dawki w praktyce GIS omawia na przykładzie witaminy D artykuł o maksymalnej dawce witaminy D w suplemencie.

7. Deklaracja na progu: tolerancje z wytycznych Komisji

Wytyczne Komisji dla organów kontroli z grudnia 2012 r. w sprawie tolerancji dla wartości odżywczych przewidują dla witamin i składników mineralnych w suplementach zwykłe tolerancje +50%/−20% (witaminy) i +45%/−20% (składniki mineralne), z niepewnością pomiaru włącznie. Inaczej jest, gdy deklarowana wartość pokrywa się z poziomem z warunków stosowania oświadczenia. Wtedy w dół od tego poziomu stosuje się tylko niepewność pomiaru, a w górę tolerancję +50% dla witamin i +45% dla składników mineralnych (pkt 5.1 i tabela 3). Wartość zmierzona powinna mieścić się w tolerancji przez cały okres przydatności (pkt 2.2). Wytyczne nie mają formalnej mocy prawnej, ale według nich pracują organy kontroli.

Dla produktu D z tabeli (magnez dokładnie 30% RWS przy oświadczeniu „wysoka zawartość”) oznacza to, że wynik kontroli poniżej 112,5 mg, którego nie tłumaczy niepewność pomiaru, podważa oświadczenie. Receptura z naddatkiem i dane ze stabilności są bezpieczniejsze niż deklaracja „na styk”. Naddatek trzeba przy tym pogodzić z krajowymi poziomami maksymalnymi.

8. Czego przepisy nie rozstrzygają wprost

• Podstawy odniesienia dla suplementu. Ani rozporządzenie 1924/2006, ani załącznik XIII nie mówią „porcja dzienna”. Odpowiedź z pkt 3 wynika z wykładni systemowej, a nie z wyraźnego przepisu.
• Wytycznych UE. Wnioski Stałego Komitetu ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt z 14 grudnia 2007 r. o wdrażaniu rozporządzenia 1924/2006 dotyczą relacji z innymi przepisami, oświadczeń porównawczych i klasyfikacji oświadczeń. Podstawy odniesienia dla suplementów nie omawiają. Zawiadomienie Komisji z 2018 r. (pytania i odpowiedzi do rozporządzenia 1169/2011, pkt 3.7) wyjaśnia tylko terminologię procentu RWS na suplementach. Potwierdza też, że informację żywieniową suplementu z oświadczeniem podaje się według art. 8 dyrektywy 2002/46/WE.
• Orzecznictwa. Wyrok C-137/13 Herbaria (5.11.2014) dotyczył przepisów o produkcji ekologicznej (art. 27 ust. 1 lit. f rozporządzenia 889/2008). Trybunał zauważył w nim, że wprowadzenie żywności jako suplementu z oświadczeniem żywieniowym lub zdrowotnym oznacza, iż musi ona zawierać określoną ilość danej substancji. Sposobu liczenia tej ilości nie rozstrzygał.
• Zakresu dawkowania i suplementów płynnych. Przepisy nie mówią, czy przy „1–2 kapsułkach” liczyć dolną granicę. Nie mówią też, czy płynny suplement jest „napojem” w rozumieniu progu 7,5% na 100 ml. Przy podstawie „porcja dzienna” druga kwestia traci znaczenie praktyczne.
• Minimów unijnych. Art. 5 ust. 3–4 dyrektywy 2002/46/WE przewiduje minimalne ilości na porcję dzienną, ale Komisja ich nie przyjęła. Polskie minimum z § 4 ust. 2 to przepis krajowy.

9. Checklista przed umieszczeniem oświadczenia o witaminie lub składniku mineralnym

1. Podstawa. Ustal zalecaną porcję dzienną z etykiety. Przy zakresie przyjmij najmniejszą porcję, a przy opakowaniu z jedną porcją tę porcję.
2. Próg „źródła”. Policz % RWS z załącznika XIII część A pkt 1 i sprawdź, czy wynosi co najmniej 15%.
3. Próg „wysokiej zawartości”. Słowa „bogaty”, „wysoka zawartość”, „high” i hasła o takim sensie wymagają co najmniej 30% RWS na tej samej podstawie.
4. Hasła ukryte. Sprawdź front opakowania, ikony i treści e-commerce pod kątem sformułowań „z…”, „z dodatkiem…”, „wzbogacony…” i „zawiera…”. Wszystkie wymagają progu „źródła”.
5. Oświadczenie zdrowotne. Wybierz pozycję z wykazu (432/2012 i kolejne akty) i przeczytaj jej warunki. Zwykle wystarcza „przynajmniej źródło”, ale niektóre pozycje mają własne progi, np. 200 mg witaminy C dziennie, albo ograniczenia co do formy składnika.
6. Margines i stabilność. Deklaruj wartość z naddatkiem nad progiem i potwierdź ją badaniem stabilności na koniec okresu przydatności. Przy progu oświadczenia organ toleruje w dół tylko niepewność pomiaru.
7. Rynek polski. Każda witamina i każdy składnik mineralny z RWS muszą mieć co najmniej 15% RWS w porcji dziennej (§ 4 ust. 2), także gdy produkt nie nosi oświadczeń.

Słownik

Znacząca ilość

Próg z pkt 2 części A załącznika XIII do rozporządzenia 1169/2011: co do zasady 15% RWS na 100 g, 7,5% na 100 ml napoju albo 15% na porcję w opakowaniu z jedną porcją.

Referencyjne wartości spożycia (RWS)

Wartości dla 27 witamin i składników mineralnych z pkt 1 części A załącznika XIII (dla osób dorosłych), np. witamina D 5 µg, witamina C 80 mg, magnez 375 mg.

Zalecana porcja dzienna

Porcja produktu zalecana do dziennego spożycia, obowiązkowo podawana na etykiecie suplementu (art. 6 ust. 3 lit. b dyrektywy 2002/46/WE). Na nią deklaruje się zawartość składników (art. 8 ust. 2).

Oświadczenie żywieniowe

Nieobowiązkowy komunikat sugerujący szczególne korzystne właściwości odżywcze z powodu zawartości składnika, dozwolony tylko w brzmieniu i na warunkach z załącznika do rozporządzenia 1924/2006.

Warunek „przynajmniej źródło”

Standardowy warunek stosowania oświadczeń zdrowotnych o witaminach i składnikach mineralnych w rozporządzeniu 432/2012, odsyłający do progu oświadczenia „źródło”.

Wniosek

Suplement może nosić oświadczenie „źródło [witaminy lub składnika mineralnego]”, gdy dostarcza co najmniej 15% RWS, a „wysoka zawartość”, gdy dostarcza co najmniej 30% RWS. Załącznik XIII nie przewiduje podstawy „porcja dzienna”, a odstępstwa z rozporządzenia 1925/2006 suplementów nie dotyczą. Mimo to art. 5 ust. 1 lit. d i art. 7 rozporządzenia 1924/2006 oraz art. 8 dyrektywy 2002/46/WE wskazują na zalecaną porcję dzienną jako jedyną podstawę zgodną z celem przepisów. Ten sam próg decyduje o oświadczeniach zdrowotnych, bo rozporządzenie 432/2012 wymaga, by żywność była „przynajmniej źródłem” składnika. Suplement z mniej niż 15% RWS w porcji dziennej nie może więc nosić oświadczenia zdrowotnego o tym składniku. W Polsce taki produkt nie spełnia też minimum składu z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia. Przy deklaracji na samym progu organ kontroli toleruje w dół wyłącznie niepewność pomiaru.

Źródła pierwotne

1. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006, wersja skonsolidowana z 13.12.2014: art. 2 ust. 2 pkt 1, art. 5, art. 7, art. 8, art. 10 ust. 2–3; załącznik: „źródło”, „wysoka zawartość”, „zawiera”.
2. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006, tekst pierwotny: motywy 14 i 20.
3. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, wersja skonsolidowana z 1.4.2025: art. 29 ust. 1 lit. a, art. 30 ust. 2 lit. f, art. 53 ust. 2; załącznik XIII część A pkt 1–2.
4. Dyrektywa 2002/46/WE, wersja skonsolidowana z 26.11.2025: art. 5 ust. 3–4, art. 6 ust. 3, art. 8 ust. 1–3; motyw 15 (tekst pierwotny).
5. Rozporządzenie (WE) nr 1925/2006, wersja skonsolidowana z 26.11.2025: art. 1 ust. 2, art. 6 ust. 6.
6. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, wersja skonsolidowana z 20.8.2025: załącznik, warunki stosowania oświadczeń o witaminach i składnikach mineralnych.
7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 9.10.2007 r. w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety (t.j. Dz.U. 2023 poz. 79): § 4 ust. 2, § 5 ust. 3–5; zmiany: Dz.U. 2025 poz. 1182, Dz.U. 2026 poz. 1115.
8. Zawiadomienie Komisji 2018/C 196/01: pytania i odpowiedzi do rozporządzenia 1169/2011, pkt 3.7.1–3.7.2.
9. Komisja Europejska, wytyczne dla organów kontroli w sprawie tolerancji (grudzień 2012): pkt 2.2, 4, 5.1, tabele 2–3.
10. Wnioski Stałego Komitetu ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt z 14.12.2007: wytyczne do rozporządzenia 1924/2006.
11. Komisja Europejska, strona „Food supplements”: stan prac nad minimalnymi i maksymalnymi ilościami witamin i składników mineralnych.
12. Wyrok TSUE z 5.11.2014, C-137/13 Herbaria Kräuterparadies, ECLI:EU:C:2014:2335: sentencja.