Posłuchaj artykułu:

Napis „bez cukru” na suplemencie diety jest oświadczeniem żywieniowym „nie zawiera cukrów” z załącznika do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. Wolno go użyć tylko wtedy, gdy produkt zawiera nie więcej niż 0,5 g cukrów na 100 g (lub 100 ml), liczonych na produkt gotowy do spożycia, a nie na porcję dzienną. „Bez dodatku cukrów” to inne oświadczenie z innym warunkiem. Liczy się w nim skład, a nie wynik analizy: do produktu nie dodano żadnych cukrów prostych ani dwucukrów, nawet jako nośnika w premiksie witaminowym, ani innej żywności ze względu na jej właściwości słodzące. Oba oświadczenia uruchamiają art. 7 rozporządzenia. W suplemencie oznacza to informację liczbową według art. 8 dyrektywy 2002/46/WE, w przeliczeniu na zalecaną porcję dzienną, a nie tabelę wartości odżywczej z rozporządzenia 1169/2011.

Podstawa: rozp. (WE) nr 1924/2006 art. 1 ust. 2–3, art. 2 ust. 1 lit. c i ust. 2 pkt 1 i 4, art. 5 ust. 3, art. 7, 8, 9 i załącznik (tekst skonsolidowany 02006R1924-20141213); dyrektywa 2002/46/WE art. 2, 8, 9 (02002L0046-20251126); rozp. (UE) nr 1169/2011 art. 7, 29, 36, 53, zał. I pkt 7–9, zał. III pkt 2 (02011R1169-20250401); rozp. (WE) nr 1333/2008 art. 3 ust. 2 lit. e, art. 7, zał. II cz. E kat. 17.1–17.2 (02008R1333-20260818); rozp. (UE) nr 432/2012; wytyczne Komisji w sprawie tolerancji z grudnia 2012 r.; ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia art. 29 (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1448 ze zm.); komunikat GIS z 18.12.2024.
Schemat: które oświadczenie o cukrach wolno umieścić na suplemencie diety według załącznika do rozporządzenia 1924/2006
Ryc. 1. Dwie niezależne ścieżki. Oświadczenia „nie zawiera cukrów” i „niska zawartość cukrów” zależą od wyniku analizy cukrów w produkcie gotowym do spożycia. „Bez dodatku cukrów” zależy od receptury, łącznie ze składnikami złożonymi i nośnikami.

1. Trzy oświadczenia o cukrach i ich warunki

Art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1924/2006 dopuszcza oświadczenia żywieniowe tylko wtedy, gdy są wymienione w załączniku i spełniają jego warunki. O cukrach załącznik zawiera trzy samodzielne wpisy i jeden wpis porównawczy. Każdy z nich obejmuje także „każde oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta”. Dlatego „bez cukru”, „0% cukru”, „zero cukru”, angielskie „sugar free” na polskiej etykiecie i piktogram przekreślonej kostki cukru oceniamy według wpisu „nie zawiera cukrów”. Oświadczeniem jest też przedstawienie obrazowe lub graficzne (art. 2 ust. 2 pkt 1).

Wpis załącznika (PL / EN / DE)WarunekPodstawa przeliczeniaDodatkowy wymóg
NIE ZAWIERA CUKRÓW / SUGARS-FREE / ZUCKERFREInie więcej niż 0,5 g cukrówna 100 g lub 100 ml—
NISKA ZAWARTOŚĆ CUKRÓW / LOW SUGARS / ZUCKERARMnie więcej niż 5 g (produkty stałe) albo 2,5 g (płyny)na 100 g / na 100 ml—
BEZ DODATKU CUKRÓW / WITH NO ADDED SUGARS / OHNE ZUCKERZUSATZbrak dodanych cukrów prostych i dwucukrów oraz innych środków spożywczych zastosowanych ze względu na właściwości słodzącereceptura (bez progu ilościowego)gdy cukry występują naturalnie: „ZAWIERA NATURALNIE WYSTĘPUJĄCE CUKRY” / ‘CONTAINS NATURALLY OCCURRING SUGARS’ / „ENTHÄLT VON NATUR AUS ZUCKER”
O OBNIŻONEJ ZAWARTOŚCI [CUKRÓW] / REDUCED [SUGARS] / REDUZIERTER [ZUCKER]-ANTEILco najmniej 30% mniej niż w podobnym produkcie, a wartość energetyczna nie wyższa niż w podobnym produkcie (dodane rozp. (UE) nr 1047/2012)porównanie z produktem podobnym (art. 9)podanie różnicy w ilości składnika (art. 9 ust. 1)

Dwa uzupełnienia z tego samego załącznika. Gdy produkt spełnia warunek „w sposób naturalny”, przed oświadczeniem można dodać słowo „naturalnie”, np. „naturalnie nie zawiera cukrów”. Znak towarowy lub nazwa marki, którą można odczytać jako oświadczenie żywieniowe, np. „ZeroSugar Vit”, jest dozwolona tylko wtedy, gdy na tej samej etykiecie towarzyszy jej oświadczenie spełniające wymogi rozporządzenia (art. 1 ust. 3). Nazwa marki nie zwalnia więc z progu 0,5 g.

Rozporządzenie obejmuje oświadczenia w etykietowaniu, prezentacji i reklamie (art. 1 ust. 2). Karta produktu w sklepie internetowym, opis na platformie handlowej i grafika reklamowa podlegają tym samym warunkom co opakowanie.

2. Co jest „cukrem”, a co nie

Art. 2 ust. 1 lit. c rozporządzenia 1924/2006 odsyła do definicji z dyrektywy 90/496/EWG. Dyrektywę uchyliło rozporządzenie 1169/2011, a odesłania do niej czyta się jako odesłania do FIC (art. 53 ust. 2 FIC). „Cukry” to zatem wszystkie monosacharydy i disacharydy obecne w żywności, z wyłączeniem polioli (zał. I pkt 8 FIC). Poliole to alkohole zawierające więcej niż dwie grupy hydroksylowe (pkt 9). Do „węglowodanów” poliole wlicza się (pkt 7), do „cukrów” nie.

Definicja jest chemiczna, nie funkcjonalna. Dekstroza użyta jako wypełniacz tabletki, laktoza jako rozcieńczalnik, sacharoza w otoczce drażetki i izomaltuloza (disacharyd) są cukrami niezależnie od tego, po co je dodano. Maltodekstryna i oligofruktoza nie są cukrami jako takie, ale zawierają pewną frakcję wolnej glukozy, maltozy lub fruktozy. Ta frakcja pojawia się w wyniku analizy cukrów.

Składnik typowy dla suplementuLiczy się do „cukrów” (zał. I pkt 8 FIC)Wyklucza „bez dodatku cukrów”Skutek na etykiecie
Sacharoza, glukoza (dekstroza), fruktoza, laktoza, maltoza, izomaltuloza, trehalozataktak, także jako nośnik lub wypełniacz—
Syrop glukozowy, syrop glukozowo-fruktozowytak (frakcja mono- i disacharydów)tak—
Miód, koncentrat soku, proszek owocowy dodany dla słodyczytak (cukry naturalne)tak, jako „inny środek spożywczy zastosowany ze względu na właściwości słodzące”—
Proszek z aceroli dodany jako źródło witaminy Ctak (cukry naturalne)nie, jeżeli nie pełni funkcji słodzącej„zawiera naturalnie występujące cukry”
Maltodekstryna, inulina, oligofruktozatylko frakcja wolnych mono- i disacharydówsporne (sekcja 9)—
Poliole: E 420, E 421, E 953, E 965, E 966, E 967, E 968nienie (wykładnia systemowa, sekcja 4)„zawiera substancję(-e) słodzącą(-e)”, jeśli słodzą; powyżej 10% dodanych polioli ostrzeżenie o efekcie przeczyszczającym
Substancje intensywnie słodzące: E 950, E 955, E 960a–d i innenienie (sekcja 4)„zawiera substancję(-e) słodzącą(-e)”; przy E 951/E 962 informacja o fenyloalaninie

3. Próg 0,5 g na 100 g: masa produktu, nie porcja dzienna

Warunki „nie zawiera cukrów” i „niska zawartość cukrów” odnoszą się do 100 g lub 100 ml. Załącznik nie zawiera dla suplementów osobnej podstawy „na porcję”. Rozstrzyga koncentracja cukrów w masie produktu, a nie ich bezwzględna ilość w dwóch żelkach. Mała porcja nie pomaga: żelek o masie 2,5 g z 0,5 g cukrów ma 20 g cukrów na 100 g, czterdzieści razy więcej niż pozwala warunek „nie zawiera cukrów”.

Art. 5 ust. 3 dodaje drugą regułę: oświadczenia odnoszą się do żywności gotowej do spożycia zgodnie z instrukcją producenta. Ma to znaczenie dla tabletek musujących i proszków w saszetkach, które według etykiety rozpuszcza się w wodzie. Produktem gotowym do spożycia jest wtedy napój, a warunek liczy się na 100 ml.

Trzy przykłady obliczeniowe (produkty hipotetyczne)
  • A. Żelki na syropie glukozowym i sacharozie. Żelek 2,5 g, cukry 45 g/100 g (1,1 g w sztuce). Żadne oświadczenie o cukrach nie jest dostępne. Nawet „niska zawartość cukrów” wymaga najwyżej 5 g/100 g.
  • B. Żelki na maltitolu (E 965) z sukralozą (E 955). Żelek 2,5 g, wynik analizy cukrów 0,3 g/100 g. „Nie zawiera cukrów” jest dopuszczalne, bo 0,3 g nie przekracza 0,5 g. „Bez dodatku cukrów” jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy żaden składnik, także preparat witaminy D, nie wnosi dodanej sacharozy ani glukozy. Na etykiecie potrzebne są też dopisek „zawiera substancję(-e) słodzącą(-e)” obok nazwy (zał. III pkt 2.1 FIC) oraz ostrzeżenie o efekcie przeczyszczającym, bo maltitol przekracza 10% masy produktu (pkt 2.4). W porcji dziennej (2 żelki = 5 g) jest 0,015 g cukrów.
  • C. Tabletka musująca z dekstrozą. Tabletka 4,0 g zawiera 0,3 g cukrów, czyli 7,5 g/100 g. Według instrukcji rozpuszcza się ją w 200 ml wody, co daje 0,15 g cukrów na 100 ml napoju. Na podstawie art. 5 ust. 3 warunek „nie zawiera cukrów” (≤ 0,5 g/100 ml) jest spełniony dla napoju. „Bez dodatku cukrów” jest wykluczone, bo dodano dekstrozę.
Wykres: ta sama tabletka musująca ma 7,5 g cukrów na 100 g jako tabletka i 0,15 g na 100 ml po rozpuszczeniu w 200 ml wody
Ryc. 2. Przykład C. Ta sama hipotetyczna tabletka musująca porównana z progami załącznika: jako tabletka (7,5 g/100 g) nie spełnia warunku ani „niskiej zawartości”, ani „nie zawiera cukrów”. Jako napój przygotowany według instrukcji (0,15 g/100 ml) spełnia oba warunki dla płynów.

Przykład C pokazuje, że „nie zawiera cukrów” i „bez dodatku cukrów” mogą się rozjechać. Pierwsze oświadczenie jest ilościowe, drugie dotyczy składu. Jeżeli etykieta nie podaje jednoznacznej instrukcji przygotowania, podstawą pozostaje produkt w postaci, w jakiej jest sprzedawany.

4. „Bez dodatku cukrów”: skład, nośniki i substancje słodzące

Warunek ma dwie części o różnej konstrukcji. Pierwsza wyklucza każdy dodany cukier prosty i dwucukier. Nie zawiera ani progu ilościowego, ani kryterium funkcji. Kwalifikator „zastosowanych ze względu na ich właściwości słodzące” dotyczy tylko drugiej części, czyli „innych środków spożywczych”: miodu, koncentratów soków, słodkich proszków owocowych. Skutki dla suplementów:

  • Nośniki w składnikach złożonych. Preparaty witamin w postaci granulatów i proszków (np. witamina D3, witamina A, witamina K2) bywają produkowane na sacharozie lub glukozie. Cukier wniesiony przez taki preparat jest cukrem dodanym do suplementu: nie występuje w nim naturalnie, trafia tam z recepturą. Załącznik nie zawiera reguły przeniesienia, jaką dla dodatków przewiduje art. 18 rozporządzenia 1333/2008. Skład nośnika wymaga więc deklaracji dostawcy, zanim marketing użyje „bez dodatku cukrów”.
  • Substancje pomocnicze tabletkowania. Laktoza, dekstroza do bezpośredniego prasowania i sacharoza w otoczce wykluczają to oświadczenie także wtedy, gdy wynik analizy mieści się w progu „nie zawiera cukrów”.
  • Cukry naturalne. Gdy cukry występują naturalnie, np. w proszku z owoców dodanym jako źródło witaminy C, załącznik przewiduje dopisek „zawiera naturalnie występujące cukry”. W polskiej wersji użyto trybu „powinna się również znaleźć”, w angielskiej „should”. Dopisek jest jednak częścią warunków stosowania z załącznika, a art. 8 ust. 1 dopuszcza tylko oświadczenia „zgodne z wymogami”. Bezpieczniej traktować go jako obowiązek.

Poliole i substancje intensywnie słodzące. Załącznik nie mówi wprost, czy dodatek do żywności z klasy substancji słodzących jest „innym środkiem spożywczym zastosowanym ze względu na właściwości słodzące”. Trzy przepisy przemawiają za odpowiedzią przeczącą:

  1. Art. 7 lit. a rozporządzenia 1333/2008 dopuszcza substancje słodzące do wykazu unijnego właśnie po to, by zastępowały cukry przy produkcji żywności „bez dodatku cukrów”.
  2. Art. 3 ust. 2 lit. e tego rozporządzenia definiuje żywność bez dodatku cukrów przez brak dodanych mono- i disacharydów oraz dodanej żywności zawierającej mono- lub disacharydy, stosowanej ze względu na właściwości słodzące. Sukraloza i glikozydy stewiolowe nie zawierają mono- ani disacharydów. Poliole nie są „cukrami” z definicji.
  3. Zał. III FIC rozróżnia w pkt 2.1 żywność zawierającą substancje słodzące („zawiera substancję(-e) słodzącą(-e)”) i w pkt 2.2 żywność zawierającą „zarówno dodatek cukru lub cukrów, jak i substancję słodzącą” („zawiera cukier (cukry) i substancję(-e) słodzącą(-e)”). Ustawodawca zakłada więc, że produkt słodzony wyłącznie dodatkami nie ma dodanego cukru.

Słodzik nie wyklucza więc „bez dodatku cukrów”, ale uruchamia własne obowiązki znakowania. Szerzej o progu 10% dla polioli piszemy w artykule o ostrzeżeniu o efekcie przeczyszczającym.

W kategoriach 17.1 (suplementy w postaci stałej) i 17.2 (w postaci płynnej) zał. II cz. E rozporządzenia 1333/2008 substancje słodzące nie są zastrzeżone do produktów „o obniżonej wartości energetycznej lub bez dodatku cukrów”. Takie zastrzeżenie występuje w wielu innych kategoriach. Suplement może więc zawierać jednocześnie cukier i słodzik, a oświadczenie o cukrach zależy wyłącznie od warunków rozporządzenia 1924/2006. Limity dla suplementów są zróżnicowane według postaci:

Substancja słodząca (mg/kg)17.1 postać stała17.1 postać do żucia17.2 postać płynna17.2 syrop
E 950 acesulfam K5002 0003502 000
E 951 aspartam2 0005 5006005 500
E 955 sukraloza8002 4002402 400
E 960a–d glikozydy stewiolowe (jako ekwiwalent stewiolu)6701 8002001 800
Grupa IV: poliole (E 420, 421, 953, 965–968)quantum satis w kat. 17.1 i 17.2

Źródło: zał. II cz. E rozp. 1333/2008, tekst skonsolidowany 02008R1333-20260818. Pozostałe substancje słodzące z kategorii 17 (E 952, E 954, E 957, E 959, E 961, E 962, E 969) mają własne limity w tych samych podziałach.

5. Art. 7: jaka informacja o wartości odżywczej na suplemencie z oświadczeniem o cukrach

Art. 7 rozporządzenia 1924/2006 (w brzmieniu nadanym przez art. 49 FIC) ma trzy warstwy. Po pierwsze, na produkcie z oświadczeniem żywieniowym lub zdrowotnym etykietowanie wartości odżywczej jest obowiązkowe, z wyjątkiem reklamy ogólnej, w zakresie art. 30 ust. 1 FIC. Po drugie, ilość substancji, której dotyczy oświadczenie, a której nie ma w tym etykietowaniu, podaje się w tym samym polu widzenia. Po trzecie, ostatnie zdanie brzmi: „W przypadku suplementów żywnościowych informacje są podawane zgodnie z art. 8 dyrektywy 2002/46/WE”.

Art. 29 ust. 1 lit. a FIC wyłącza suplementy z sekcji o obowiązkowej informacji o wartości odżywczej. Oświadczenie „bez cukru” nie wymaga więc na suplemencie tabeli z wartością energetyczną, tłuszczem, kwasami nasyconymi, węglowodanami, cukrami, białkiem i solą. Wymaga informacji według art. 8 dyrektywy: w formie liczbowej (ust. 1), w przeliczeniu na porcję zalecaną do dziennego spożycia (ust. 2), dla witamin i składników mineralnych także w procentach referencyjnych wartości spożycia (ust. 3). Wartości są średnimi opartymi na analizie producenta (art. 9 ust. 1).

Otwarte pytanie: czy trzeba podać ilość cukrów? Art. 8 ust. 1 dyrektywy dotyczy „składników odżywczych lub substancji o działaniu odżywczym lub fizjologicznym”. „Składniki odżywcze” w rozumieniu art. 2 lit. b dyrektywy to tylko witaminy i składniki mineralne. Literalnie można więc twierdzić, że suplement z oświadczeniem o cukrach nie musi deklarować cukrów. Wykładnia celowościowa idzie w drugą stronę. Art. 7 czyni informację obowiązkową z powodu oświadczenia, a zdanie o suplementach zmienia jej format, nie znosi obowiązku. W rozporządzeniu 1924/2006 cukry są „składnikiem odżywczym” (art. 2 ust. 2 pkt 2: węglowodany i ich składniki). Żaden z tych argumentów nie został rozstrzygnięty przez TSUE ani w akcie wykonawczym. Bezpieczna praktyka: podać cukry liczbowo na porcję dzienną, a dobrowolnie także na 100 g, bo w tej jednostce mierzy się warunek oświadczenia. Taka dodatkowa informacja nie może wprowadzać w błąd (art. 36 ust. 2 FIC).

Przykład poprawnej i błędnej etykiety suplementu diety z oświadczeniem nie zawiera cukrów
Ryc. 3. Ten sam hipotetyczny produkt z dwiema etykietami. Po lewej: oświadczenie z załącznika, cukry liczbowo na porcję dzienną i na 100 g, dopisek o substancjach słodzących, ostrzeżenie dla polioli. Po prawej: „bez dodatku cukrów” mimo sacharozy w nośniku witaminy, „0 g cukru” bez podstawy przeliczenia i niedopuszczone oświadczenie zdrowotne. Nazwa „WITA-D ŻELKI” jest przykładowa.

6. Kontrola urzędowa: jak czyta się wynik przy progu 0,5 g

Wytyczne Komisji z grudnia 2012 r. w sprawie tolerancji (dokument bez mocy wiążącej) mają osobną sekcję 5 dla składników, których dotyczy oświadczenie. Tab. 3 obejmuje wprost „żywność i suplementy żywnościowe”. Warunek „nie zawiera cukrów” jest poziomem maksymalnym, więc działają dwie reguły:

  • Pkt 5.1. Przy odchyleniu w stronę limitu maksymalnego uwzględnia się tylko niepewność pomiaru.
  • Pkt 5.3 i przykład 6. Gdy deklaracja leży tak blisko progu, że zwykła tolerancja by go przekroczyła, tolerancję stosuje się do samego progu. Dla „niskiej zawartości cukrów” przykład 6 wyznacza górną granicę na 5,0 g/100 g, bez dodatkowej rezerwy na niepewność. Dla „nie zawiera cukrów” analogiczną granicą jest 0,5 g/100 g.

Operacyjnie oznacza to projektowanie receptury z zapasem poniżej 0,5 g/100 g i potwierdzenie analizą gotowego produktu, a nie samym wyliczeniem ze specyfikacji surowców. Wyliczenie pomija cukry wnoszone przez syropy polioli, proszki owocowe i maltodekstrynę. W produktach płynnych i kwaśnych część inuliny lub oligofruktozy może w czasie przechowywania hydrolizować do fruktozy i glukozy. Wartość z końca okresu przydatności może być wyższa niż z dnia produkcji.

Wytyczne zaokrągleń (sekcja 6) pozwalają podać „0 g” lub „<0,5 g” cukrów, gdy ich stężenie nie przekracza 0,5 g na 100 g. Reguła odnosi się do informacji na 100 g w żywności objętej tabelą FIC. Dla wartości na porcję dzienną suplementu reguły zaokrągleń nie ma. Podanie rzeczywistej wartości (np. 0,015 g w 2 żelkach) zamyka ten problem.

7. Granica z oświadczeniami zdrowotnymi i z wprowadzaniem w błąd

„Bez cukru” jest oświadczeniem żywieniowym. Gdy etykieta łączy brak cukru ze zdrowiem, np. „bez cukru, więc nie szkodzi zębom” albo „nie podnosi poziomu cukru we krwi”, powstaje oświadczenie zdrowotne (art. 2 ust. 2 pkt 5). Takie oświadczenie musi pochodzić z wykazu unijnego. Rozporządzenie 432/2012 zawiera dwa oświadczenia dla „substytutów cukru” (substancje intensywnie słodzące, ksylitol, sorbitol, mannitol, maltitol, laktitol, izomalt, erytrytol, sukraloza, polidekstroza; D-tagatoza i izomaltuloza) z odrębnymi warunkami:

  • „Spożywanie żywności/napojów zawierających <nazwa substancji zastępującej cukier> zamiast cukru prowadzi do mniejszego wzrostu poziomu glukozy we krwi po ich spożyciu niż po spożyciu żywności/napojów zawierających cukier”. Cukry muszą zostać zastąpione tak, by obniżenie ich zawartości odpowiadało co najmniej poziomowi z oświadczenia „o obniżonej zawartości”, czyli 30%.
  • „Spożywanie żywności/napojów zawierających <nazwa substancji zastępującej cukier> zamiast cukru pomaga w zachowaniu mineralizacji zębów”. Warunkiem jest, by spożycie produktu nie powodowało obniżenia pH płytki nazębnej poniżej 5,7 podczas spożywania i do 30 minut po nim.

Oświadczenia o gumie do żucia bez cukru, np. „Guma do żucia bez cukru pomaga w zachowaniu mineralizacji zębów”, mogą być stosowane wyłącznie w odniesieniu do gumy do żucia spełniającej warunek „nie zawiera cukrów”. Nie można ich przenieść na żelki ani pastylki.

Oddzielnym ryzykiem jest art. 7 ust. 1 lit. c FIC. Informacja wprowadza w błąd, gdy sugeruje szczególne właściwości, które mają wszystkie podobne produkty, zwłaszcza przez wyraźne podkreślanie braku określonego składnika. Kapsułka z olejem rybim albo witamina D w oleju z eksponowanym „bez cukru” to typowy przypadek. Załącznik daje na to narzędzie: przedrostek „naturalnie”, który informuje, że cecha wynika z natury produktu.

8. Polska: powiadomienie GIS i zmiana etykiety

Powiadomienie o pierwszym wprowadzeniu suplementu do obrotu zawiera wzór oznakowania w języku polskim i skład ilościowy (art. 29 ust. 2 pkt 3 i 6 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, t.j. Dz.U. 2023 poz. 1448 ze zm.). Oświadczenie o cukrach jest więc widoczne dla GIS od pierwszego dnia, a ilościowy skład pozwala ocenić warunek „bez dodatku cukrów”. Powiadomienie nie jest zezwoleniem i nie potwierdza zgodności oświadczenia z rozporządzeniem 1924/2006.

Według komunikatu GIS z 18 grudnia 2024 r. „zmiana oświadczeń żywieniowych” jest techniczną zmianą oznakowania, która nie wymaga nowego powiadomienia. Nowe powiadomienie jest potrzebne przy całkowitej zmianie substancji czynnych, nazwy, kwalifikacji lub innych parametrów, które mogą zmienić właściwości fizjologiczne, odżywcze lub przeznaczenie produktu. Samo dodanie lub usunięcie „bez cukru” mieści się więc w zmianie technicznej. Reformulacja, która prowadzi do oświadczenia (np. zastąpienie syropu glukozowego maltitolem), zmienia jednak skład ilościowy i wartość odżywczą. Trzeba ją ocenić według kryterium GIS „parametrów mogących powodować zmianę właściwości odżywczych”. Komunikat nie podaje dla takiego przypadku rozstrzygnięcia. Gdy w złożonym powiadomieniu znajduje się nieaktualna etykieta, GIS przewiduje wniosek o korektę podpisany przez osobę upoważnioną. Procedurę opisujemy w artykule o notyfikacji suplementów diety w GIS.

9. Czego przepisy nie rozstrzygają

  • Substancje słodzące a „inne środki spożywcze”. Za tym, że dodatki słodzące nie wykluczają „bez dodatku cukrów”, przemawia wykładnia systemowa (sekcja 4). Brzmienie załącznika nie przesądza tego wprost.
  • Deklaracja cukrów na suplemencie. Art. 7 zdanie ostatnie odsyła do art. 8 dyrektywy, który mówi o witaminach, składnikach mineralnych i innych substancjach. Obowiązek podania cukrów jest sporny (sekcja 5).
  • Maltodekstryna i oligosacharydy. Nie są mono- ani disacharydami, ale zawierają ich frakcję. Akt nie mówi, czy dodanie maltodekstryny jako nośnika jest „dodaniem” cukrów, które w niej występują. Ich ilość w wyniku analizy liczy się do progu 0,5 g w każdym przypadku.
  • Produkty do rozpuszczenia. Art. 5 ust. 3 wskazuje produkt gotowy do spożycia. Akt nie reguluje przypadku, w którym etykieta dopuszcza kilka sposobów przygotowania (np. „w 150–250 ml wody”). Ostrożnie: przeliczenie dla najmniejszej objętości.
  • Tryb „powinna” przy cukrach naturalnych. Dopisek „zawiera naturalnie występujące cukry” jest sformułowany słabiej niż pozostałe warunki. Nie ma orzecznictwa, które by go osłabiało.

10. Checklista przed użyciem „bez cukru” na suplemencie

  1. Wybierz właściwe oświadczenie: „nie zawiera cukrów” (ilość), „bez dodatku cukrów” (skład), „niska zawartość cukrów”. Każdy synonim i piktogram przypisz do jednego wpisu załącznika.
  2. Ustal podstawę przeliczenia: 100 g produktu stałego albo 100 ml napoju przygotowanego według instrukcji (art. 5 ust. 3).
  3. Analiza gotowego produktu (mono- i disacharydy, bez polioli), z zapasem poniżej 0,5 g/100 g na koniec okresu przydatności.
  4. Audyt receptury pod „bez dodatku cukrów”: deklaracje dostawców o nośnikach w premiksach i preparatach witamin, substancjach pomocniczych tabletkowania, otoczkach, aromatach i proszkach owocowych.
  5. Dopiski z załącznika i FIC: „zawiera naturalnie występujące cukry”; „zawiera substancję(-e) słodzącą(-e)” obok nazwy; informacja o fenyloalaninie; ostrzeżenie przy ponad 10% polioli.
  6. Informacja z art. 7: wartości według art. 8 dyrektywy 2002/46/WE na porcję dzienną; cukry liczbowo na porcję, dobrowolnie także na 100 g.
  7. Bez skrótów zdrowotnych: „dla zębów”, „dla diabetyków”, „nie podnosi glukozy” tylko w brzmieniu i na warunkach z rozp. 432/2012.
  8. Rynek PL: aktualny wzór oznakowania w powiadomieniu GIS; przy reformulacji ocena według komunikatu GIS z 18.12.2024; te same warunki na karcie produktu w e-sklepie.

Częste pytania

Czy suplement diety może mieć oświadczenie „bez cukru”?

Tak, jeśli zawiera nie więcej niż 0,5 g cukrów na 100 g lub 100 ml produktu gotowego do spożycia. „Bez cukru” ma ten sam sens co wpis „nie zawiera cukrów” w załączniku do rozporządzenia 1924/2006. Próg liczy się na 100 g, nie na porcję dzienną.

Czy poliole i słodziki liczą się do cukrów?

Nie. „Cukry” to mono- i disacharydy z wyłączeniem polioli (zał. I pkt 8 FIC). Substancje słodzące wymagają jednak dopisku „zawiera substancję(-e) słodzącą(-e)” obok nazwy, a ponad 10% dodanych polioli wymaga ostrzeżenia o efekcie przeczyszczającym.

Czy sacharoza jako nośnik witaminy wyklucza „bez dodatku cukrów”?

Tak, według brzmienia załącznika. Warunek wyklucza każdy dodany cukier prosty i dwucukier, bez progu ilościowego i bez względu na funkcję technologiczną. Załącznik nie przewiduje wyjątku dla cukru wniesionego przez składnik złożony.

Czy oświadczenie o cukrach wymaga tabeli wartości odżywczej na suplemencie?

Nie pełnej tabeli z FIC. Art. 7 rozporządzenia 1924/2006 odsyła dla suplementów do art. 8 dyrektywy 2002/46/WE: wartości liczbowe na zalecaną porcję dzienną. Bezpieczna praktyka to podanie ilości cukrów na porcję dzienną, a dobrowolnie także na 100 g.

Czy dodanie „bez cukru” do etykiety wymaga nowego powiadomienia GIS?

Według komunikatu GIS z 18.12.2024 zmiana oświadczeń żywieniowych jest techniczną zmianą oznakowania i nie wymaga nowego powiadomienia. Reformulację, która zmienia wartość odżywczą, ocenia się osobno według kryteriów tego komunikatu.

Słownik

Cukry
Wszystkie monosacharydy i disacharydy obecne w żywności, z wyłączeniem polioli (zał. I pkt 8 FIC, stosowany przez art. 2 ust. 1 lit. c rozp. 1924/2006 i art. 53 ust. 2 FIC).
Oświadczenie żywieniowe
Oświadczenie, że żywność ma szczególne korzystne właściwości odżywcze z powodu składnika, którego nie zawiera lub zawiera w obniżonej ilości (art. 2 ust. 2 pkt 4 rozp. 1924/2006).
Żywność gotowa do spożycia
Postać, do której odnosi się oświadczenie: po przygotowaniu zgodnie z instrukcją producenta (art. 5 ust. 3).
Porcja zalecana do dziennego spożycia
Podstawa deklaracji liczbowej na suplemencie (art. 8 ust. 2 dyrektywy 2002/46/WE). Nie jest podstawą warunków „nie zawiera cukrów” i „niska zawartość cukrów”.

Wniosek

Na suplemencie diety „bez cukru” oznacza „nie zawiera cukrów”: najwyżej 0,5 g mono- i disacharydów na 100 g lub na 100 ml produktu przygotowanego według instrukcji. Poliole i substancje słodzące się do tego nie liczą. „Bez dodatku cukrów” jest warunkiem składu i wyklucza każdy dodany cukier, także w nośniku premiksu, laktozie i dekstrozie tabletkowej. Słodziki go nie wykluczają, ale wymagają dopisku przy nazwie. Art. 7 rozporządzenia 1924/2006 nie przenosi na suplement tabeli wartości odżywczej z FIC. Odsyła do art. 8 dyrektywy 2002/46/WE. Najbezpieczniej podać cukry liczbowo na porcję dzienną i dobrowolnie na 100 g, a przy reformulacji przejść kryteria komunikatu GIS z 18.12.2024.

Materiał edukacyjny B2B, nie porada prawna. Analiza opiera się na rozporządzeniach 1924/2006, 1169/2011, 1333/2008 i 432/2012, dyrektywie 2002/46/WE, wytycznych Komisji z 2012 r., ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz komunikacie GIS z 18.12.2024. Etykiety i liczby są przykładami hipotetycznymi. Producenci, importerzy, dystrybutorzy: kontakt B2B.

Źródła pierwotne

  1. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności: art. 1 ust. 2–3, art. 2, 5 ust. 3, art. 7, 8, 9; załącznik (NISKA ZAWARTOŚĆ CUKRÓW, NIE ZAWIERA CUKRÓW, BEZ DODATKU CUKRÓW, O OBNIŻONEJ ZAWARTOŚCI, NATURALNIE); tekst skonsolidowany 02006R1924-20141213.
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1047/2012 zmieniające załącznik do rozp. 1924/2006 (warunek energetyczny dla „o obniżonej zawartości cukrów”).
  3. Dyrektywa 2002/46/WE w sprawie suplementów żywnościowych: art. 2, 8, 9; tekst skonsolidowany 02002L0046-20251126.
  4. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 (FIC): art. 7 ust. 1 lit. c, art. 29 ust. 1 lit. a, art. 30, 36, 49, 53; zał. I pkt 7–9; zał. III pkt 2.1–2.4; tekst skonsolidowany 02011R1169-20250401.
  5. Rozporządzenie (WE) nr 1333/2008 w sprawie dodatków do żywności: art. 3 ust. 2 lit. e, art. 7, art. 18; zał. II cz. C (grupa IV) i cz. E kat. 17.1–17.2; tekst skonsolidowany 02008R1333-20260818.
  6. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012: oświadczenia dla substytutów cukru (glukoza we krwi, mineralizacja zębów) i dla gumy do żucia bez cukru.
  7. Komisja Europejska, Guidance document … with regard to the setting of tolerances for nutrient values declared on a label, grudzień 2012: sekcje 5.1–5.4, tab. 3, przykład 6, sekcja 6.
  8. Komisja Europejska, Guidance on the implementation of Regulation No 1924/2006 … Conclusions of the Standing Committee, 14.12.2007.
  9. Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, t.j. Dz.U. 2023 poz. 1448 ze zm.: art. 29.
  10. Główny Inspektorat Sanitarny, Informacje dotyczące dokonywania zmian w powiadomieniu o wprowadzeniu po raz pierwszy do obrotu, 18.12.2024.